چطور بالی بدون فرمان و موتور را به چپ و راست میچرخانیم؟ در این مقاله فرامین بال، محورهای چرخش، تأخیر در گردش و نیروهایی که در یک گردش تند بدن خلبان را تهدید میکنند بررسی میکنیم.
فرامین پاراگلایدر
کنترل بال با سه ابزار انجام میشود: برِکها (brakes)، رایزر انتهایی (rear riser) و جابهجایی مرکز ثقل (center of gravity / CG). نکتهٔ مهم اینکه علت چرخش این است که در وینگتیپ مخالف، نیروی لیفت پدیدار میشود.
محورهای چرخش
محورها میلههای فرضیای هستند که اجسام حول آنها میچرخند. پاراگلایدر سه محور دارد:
- محور عمودی (vertical axis) و چرخش حول آن: yaw
- محور عرضی (lateral axis) و چرخش حول آن: pitch
- محور طولی (longitudinal axis) و چرخش حول آن: roll
تأخیر در گردش (Adverse Yaw)
فرض کنید میخواهیم به چپ بچرخیم. وقتی برِک چپ را میکشیم، ابتدا زاویهٔ حملهٔ بال چپ زیاد شده و طبق قانون سوم نیوتون یک لیفتِ موقت در همان سمت ایجاد میشود. پس از تخلیهٔ انرژی، سرعت بال چپ کم شده و در وینگتیپ مخالف لیفت ایجاد میشود و بال به چپ میچرخد. به همین دلیل چرخش با کمی تأخیر انجام میشود.
پس از کشیدن برِک، صبر کنید تا برِک عمل کند. شناخت adverse yaw بهویژه در پاراموتور و تیکآف با وینچ اهمیت دارد؛ اگر بدون توجه به آن برِک را بیشتر کنید، بال استال خواهد شد.
نسبت منظری بال
نسبت منظری (aspect ratio) وقتی بال روی زمین بهصورت flat پهن شده، نسبت طول به عرض آن است. چون عرض بال متغیر است، معمولاً آن را با مساحت محاسبه میکنند:
aspect ratio = (طول × طول) ÷ مساحت
دانستن آن مهم است چون هرچه نسبت منظری بیشتر باشد، کارایی (performance) بیشتر و پایداری (stability) کمتر میشود. برای همین انتخاب کلاس بال باید متناسب با سطح خلبان باشد.
نیروها در چرخش
وزن وارد بر یک مترمربع از بال را وینگلود (wing load) میگویند (کل وزن ÷ مساحت بال در حالت فلت). لود فاکتور (load factor) ضریبی است که با زاویهٔ بنک رابطهٔ مستقیم دارد و وزن ظاهری (apparent weight) از حاصلضرب کل وزن در لود فاکتور بهدست میآید.
در یک گردش با زاویهٔ بنک ۶۰ درجه، وزن ظاهری دو برابر میشود و با زیادتر شدن بنک بهشدت بالا میرود. این یعنی توانایی پمپاژ خون از قلب به مغز کاهش مییابد:
- ورتیگو (vertigo): خلبان قدرت تحلیل آنچه میبیند را از دست میدهد.
- بلکاوت (black out): بهخاطر کاهش فشار خون در سر، چشم خلبان سیاهی میرود و در ادامه بیهوش میشود.
هشدار ایمنی
سرعت رسیدن به این حالتها به فیزیک بدنی، آمادگی جسمانی و تغذیهٔ خلبان بستگی دارد. خلبان باید از محدودیتهای جسمانی خود (human limit) آگاه باشد و از گردشهای گودِ طولانی پرهیز کند.
نکات کلیدی
- سه محور: yaw، pitch، roll؛ علت چرخش، لیفت در وینگتیپ مخالف است.
- نسبت منظری بالاتر = کارایی بیشتر، پایداری کمتر.
- بنک ۶۰ درجه = دو برابر شدن وزن ظاهری؛ خطر vertigo و black out.
کنترل بال را اصولی تمرین کن
از تمرین زمینی تا مدیریت گردش، در دورههای پاراکسسی قدمبهقدم پیش میروی.
Leave a Reply