استال، تاک و شرایط اضطراری در پاراگلایدر

استال و تاک دو حالتی هستند که بال از پرواز عادی خارج می‌شود. شناخت علت، پیشگیری و روش خروج از این حالت‌ها، مرز میان یک پرواز ایمن و یک حادثه است.

استال چیست؟

استال (stall) یا واماندگی، لحظهٔ بحرانی است که وسیله از حالت عادی پرواز خارج می‌شود و دلیل آن زیاد شدن بیش از حد زاویهٔ حمله است. نقطه‌ای که جریان هوا از سطح بالایی جدا می‌شود separation point نام دارد. وقتی زاویهٔ حمله به زاویهٔ حد (α) می‌رسد، این نقطه چنان به لبهٔ حمله نزدیک می‌شود که ایرفویل دیگر لیفت تولید نمی‌کند و بال از پرواز خارج می‌شود.

استال یا به‌خاطر اشتباه فاحش خلبان (اعمال بیش از حد برِک) یا به‌خاطر شرایط گاستی و افزایش ناگهانی زاویهٔ حمله رخ می‌دهد. برای خروج از استال باید جفت برِک را بالا نگه داریم.

انواع استال

• فول استال (Full Stall): خلبان به‌آرامی هر دو برِک را پایین می‌آورد تا اینرسی کم شود؛ پس از آنکه سرعت از min air speed کمتر شد، بال بالای سر استال شده و سقوط می‌کند.
• داینامیک استال (Dynamic Stall): برِک شدید یا گاست شدید به‌یکباره سرعت را کمتر از min air speed می‌کند و خلبان به جلو پرتاب می‌شود.
• بی‌لاین استال (B-line Stall): یکی از روش‌های کاهش سریع ارتفاع؛ رایزرهای لاین B را هم‌زمان به پایین می‌کشیم و بال از یک‌سوم جلو می‌شکند.
• دیپ استال (Deep Stall): بیشتر در بال‌های کهنه (از بین رفتن کوتین) رخ می‌دهد؛ بال بالای سر باز است ولی مثل برگ خزان پایین می‌آید و گلاید ندارد. برای خروج، برِک‌ها را بالا نگه می‌داریم و اگر خارج نشد به رایزرهای A شوک وارد می‌کنیم.

تاک و کراوات

علت تاک (tuck — جمع‌شدن بال از جلو) کم شدن ناگهانی زاویهٔ حمله، زیاد شدن سرعت بال و جاماندن خلبان از زیر بال است؛ وزن از روی بال برداشته شده و بال تاک می‌کند.

روش ریکاوری از تاک نامتقارن:

• ابتدا حفظ heading با اعمال cg به سمت بال سالم و کمی برِکِ بال سالم.
• سپس بال تاک‌خورده را با برِک پمپ می‌کنیم تا باز شود.
• اگر شدت تاک زیاد است، از برِک بیش از حدِ بال سالم خودداری کنید، چون ممکن است بال سالم استال شود.

اگر بال در بین لاین‌ها گره بخورد، به آن کراوات (cravat) می‌گویند. برای رهایی، stabilo line (بیرونی‌ترین لاین با رنگ متفاوت) را از بالاترین نقطه‌ای که می‌رسیم با نهایت قدرت می‌کشیم و رها می‌کنیم.

ساید افکت؛ خطر پنهان

عواملی که باعث می‌شوند فکر خلبان از کاری که باید انجام دهد غافل شود یا کاری خارج از توانایی خود انجام دهد، ساید افکت (side effect) نامیده می‌شوند. این عامل بسیار مهمی است که خلبان باید از آن دوری کند؛ حواس‌پرتی در آسمان جایی ندارد.